Trang Chủ Hòa Bình là kết quả của Công Lý và Tình Liên Đới (Is 32,17; Gc 3,18; Srs 39) - Peace As The Fruit Of Justice and Solidarity Quà tặng Tin Mừng
Lm. Phêrô Phan Văn Lợi
Bài Viết Của
Lm. Phêrô Phan Văn Lợi
TÂM SỰ NGƯỜI CÔNG CHÍNH
TÂM SỰ NGƯỜI CÔNG CHÍNH (Mt 1,18-24)
SUY NIỆM 5 MẦU NHIỆM ÁNH SÁNG
Thiên Chúa mạc khải mầu nhiệm là bày tỏ nỗi lòng
BẢY ƠN CHÚA THÁNH THẦN
THÁNH THẦN TRONG CUỘC ĐỜI
"Cuộc Khổ nạn thể xác của Chúa Giêsu" và "Trầm tư dưới chân Thánh giá" lược dịch từ tiếng Pháp, có hình ảnh minh họa (bổ sung cập nhật).
Chúc thư tinh thần của Đức nguyên Giáo hoàng Biển Đức XVI
TÂM SỰ NGƯỜI CÔNG CHÍNH
Đức Giáo hoàng Gioan-Phaolô II: TÔNG THƯ MULIERIS DIGNITATEM (PHẨM GIÁ PHỤ NỮ) VỀ PHẨM GIÁ VÀ ƠN GỌI CỦA PHỤ NỮ- NHÂN NĂM THÁNH MẪU - Ban hành ngày 15-08-1988
ĐỨC MẸ HỒN XÁC LÊN TRỜI
HỘI THÁNH (VŨ TRỤ), THÂN THỂ MẦU NHIỆM CỦA CHÚA KITÔ
SUY NIỆM VỀ GIU-ĐA
DỤ NGÔN NGƯỜI CHA PHUNG PHÍ
ƯU ĐÃI QUÊ NHÀ?
CÁC THIÊN THẦN, PHẦN HỒN CỦA THÂN THỂ MẦU NHIỆM
Nhân đầu đời Đức Mẹ, lại nhớ cuối đời Đức Mẹ. (ĐỨC MẸ HỒN XÁC LÊN TRỜI)
BIẾT NHỜ TIN NHÂN CHỨNG
ĐỨC TIN TĂNG DẦN
ĐỪNG SỢ HÃI
HẠT GIỐNG NẨY MẦM
THÁNH THỂ VÀ TỰ DO
MẦU NHIỆM TÌNH YÊU
THẬP GIÁ VÌ SAO?
Thử trình bày MỘT LƯỢC ĐỒ GIÁO LÝ CƠ BẢN
Ý NGHĨA SỰ TUẪN GIÁO CỦA CÁC THÁNH TỬ ĐẠO VIỆT NAM
SUY NIỆM VỀ SỰ CHẾT (Bài giảng Lễ giỗ Đức ông Giuse Mai Đức Vinh tại Đại Chủng viện Huế ngày 20-11-2020)
ĐỌC VÀ HỌC MỘT BẢN VĂN KINH THÁNH
CUỘC KHỔ NẠN THỂ XÁC CỦA CHÚA GIÊ-SU
BÀI GIẢNG CỦA ĐỨC GIÁO HOÀNG GIOAN-PHAOLÔ II TRONG ĐẠI LỄ TÔN VINH HIỂN THÁNH 117 CHÂN PHƯỚC TỬ ĐẠO VIỆT NAM TẠI RÔMA NGÀY 19-06-1988
ĐỨC GIÁO HOÀNG PHANXICÔ: LAUDATO SI’
Đọc bản dịch “Tông huấn Niềm Vui Tin Mừng” của Linh mục Aug. Nguyễn Văn Trinh
ĐỌC BẢN DỊCH THÔNG ĐIỆP LAUDATO SI’
TRẦM TƯ DƯỚI CHÂN THÁNH GIÁ
HỘI THÁNH (VŨ TRỤ), THÂN THỂ MẦU NHIỆM CỦA CHÚA KITÔ

 

 

Chuyên mục
TÔI TIN, CHÚNG TÔI TIN:

Lm. Phêrô Phan Văn Lợi, TGP Huế

Kính mời theo dõi video tại đây:

https://bit.ly/3zWvWhc

 

 

(Thử đưa ra một cái nhìn tổng hợp về mầu nhiệm Hội Thánh)

Tình yêu ngập tràn và quyền năng trọn vẹn nơi Thiên Chúa Ba Ngôi đã khiến Ngài tuôn trào sự hiện hữu ra bên ngoài bản thân, “tạo thành trời đất, muôn vật hữu hình và vô hình”, trong một sự hài hòa tốt đẹp bao trùm toàn thể vũ trụ. Cũng chính vì đầy quyền năng và tình yêu mà Thiên Chúa lại dựng nên hai loài đặc biệt, cao trọng, hơn kém nhau một chút, là thiên thần và phàm nhân. Ngài ban cho họ ngoài lý trí hiểu biết, tâm tình mến yêu, còn cả ý chí tự do (khả năng chọn lựa thiện/ác) vả tỏ mình ra cho họ, vì muốn xem họ là con cái chứ không đơn thuần là tạo vật, đồng thời muốn họ ứng xử như con đối với Ngài là Cha. Khi trao vào tay họ con dao hai lưỡi này, Thiên Chúa liều mình gặp rắc rối, chấp nhận bước phiêu lưu với họ. Và quả thật điều đó từng xảy ra: thiên thần lẫn phàm nhân đều đã phản loạn ngay từ đầu. Với sự toàn tri của mình, Thiên Chúa biết trước chuyện ấy. Nên Ngài đã chẳng lâm cảnh “không ngờ” khi xảy ra sự bất tuân lẫn kiêu căng mà hai loài cao quý nhất đồng lòng thực hiện. Câu chuyện bi thảm đã xảy ra ở vườn Địa Đàng.

Vì thế Thiên Chúa đã thản nhiên thực hiện bước thứ hai mà chúng ta gọi là “Cứu Chuộc”. Ngài không cất ý chí tự do nơi thiên thần lẫn phàm nhân để được yên thân, nếu thế thì họ hết là con cái và tình yêu lẫn quyền năng của Ngài cũng giảm thiểu ý nghĩa. Để thực hiện công trình cứu chuộc này, đích thân Ngài đến ở với nhân loại, cụ thể là nhờ Ngôi Con đồng bản thể xuống trần mặc lấy xác phàm, mang tên Giêsu, chịu tử nạn, được phục sinh, trở thành Đấng Kitô, để nêu gương, dạy dỗ, đền bù và ban sức ngõ hầu loài người biết dùng ý chí tự do đúng đắn, bớt đi con đường phản loạn, thôi theo bản năng ích kỷ, mà sống cho tình yêu đối với Đấng Tạo Hóa, tha nhân, bản thân lẫn vạn vật, gọi tắt là nên thánh, xứng lấy lại danh hiệu “con Cha Trời” như Ngài đã muốn từ muôn thuở: Thiên Chúa đã chọn ta trước cả khi tạo thành vũ trụ, để ta trở nên tinh tuyền thánh thiện… nhờ Chúa Giêsu Kitô. Ngài đã tiền định cho ta làm nghĩa tử, để ta ngợi khen ân sủng Ngài đã ban tặng…” (Ep 1,4-5). Chính vì thế mà Phụng Vụ luôn tuyên xưng: “Chúa đã sáng tạo con người cách kỳ diệu, lại còn phục hồi phẩm giá con người cách kỳ diệu hơn nữa” (Lời nguyện nhập lễ Lễ Giáng Sinh, Thánh lễ ban ngày).

1- HỘI THÁNH, MỘT THỰC THỂ BAO TRÙM VŨ TRỤ

Nhưng không phải chỉ có từng ấy. Thiên Chúa còn muốn muôn loài liên kết với nhau cũng như với Ngài, thành một tập hợp vĩ đại, vì tình yêu luôn đòi hỏi tất cả nên một (x. Ga 17,21-23). Điều này là hệ quả của việc Tạo Hóa đã chấp nhận kết hợp với tạo vật qua việc Con của Ngài nhập thế và nhập thể, đem thần tính gắn liền với nhân tính trong cùng một ngôi vị. Nghĩa là Thiên Chúa Ba Ngôi không muốn hạnh phúc trong cô độc. Chương trình mang tầm mức VŨ TRỤ này (vũ = không gian, trụ = thời gian) được nói rõ trong 2 thư Êphêsô và Côlôsê (Êphêsô và Côlôsê là những bức thư được viết vào cuối đời của thánh Phaolô, khi ngài bị tù ở Rôma. Đây là đỉnh cao suy tư thần học của vị Tông Đồ Dân Ngoại): Thánh ý nhiệm mầu, kế hoạch yêu thương Thiên Chúa đã định từ trước trong Chúa Kitô, đó là đưa thời gian tới hồi viên mãn, là quy tụ toàn thể vũ trụ muôn loài trong trời đất dưới quyền một thủ lãnh là Chúa Kitô (Ep 1,9-10). Bởi lẽ trong Thánh Tử, muôn vật trên trời cùng dưới đất, hữu hình với vô hình, đã được Thiên Chúa tạo dựng nhờ Ngài và cho Ngài… Tất cả đều tồn tại trong Ngài (x. Cl 1,16). Nghĩa là Thiên Chúa muốn đặt tất cả dưới chân Chúa Kitô (Ep 1,22). Để Chỉ có Chúa Kitô là tất cả mọi sự và ở trong mọi người (Cl 3,11).

Từ những điểm nêu trên, ta thấy chương trình của Thiên Chúa đối với tạo vật chỉ có một, mang tính thống nhất, với 3 giai đoạn: SÁNG TẠO, CỨU CHUỘC THÁNH HÓA. Tất cả thực hiện nhờ Chúa Kitô, trong Chúa Kitô, cho Chúa Kitô và làm thành Chúa Kitô Toàn Thể (Christus Totus/Christ Total - x. GLHTCG số 795), Chúa Kitô VUA Vũ Trụ (Christ Cosmique/Cosmic Christ). Như chính miệng Ngài phán trong Khải Huyền: Ta là Alpha và Ômêga, là Đầu và là Cuối, là Khởi Nguyên và Tận Cùng (Kh 22,13). Đó là theo kiểu nói thần học. (Như thế, theo kiểu nói triết lý, cái có sau cùng trong hiện thực đời đời, là cái có đầu tiên trong tâm trí Thiên Chúa).

Nhưng nếu nói theo kiểu nhân học, nhân học Kitô giáo, thì đó cũng gồm 3 giai đoạn: Tiến Hóa, Văn Hóa (hiểu như một động từ) và Thánh Hóa.

Quả vậy, lịch sử tự nhiên chính là một quá trình tiến hóa hơn cả chục tỷ năm, đi từ các nguyên tử đến phân tử, đi từ phân tử vô cơ đến phân tử hữu cơ, đi từ đơn bào đến đa bào, đi từ khoáng vật lên sinh vật, đi từ thực vật lên động vật và cuối cùng lên con người, chóp đỉnh của tiến hóa vật chất, có một thân thể hoàn hảo kỳ diệu, với một nguyên lý điều khiển là linh hồn.

Khi sinh vật có hồn thiêng này xuất hiện, nó đã tiến hóa theo hướng tinh thần, đi từ “con” lên “người”, làm cho 3 bản năng mình có chung với động vật (sinh tồn, truyền sinh, quyền lực) trở nên đẹp hơn (văn hóa, hiểu như động từ - Từ điển Hán Việt của Thiều Chửu giải thích chữ văn như sau: “Cái dấu vết do đạo đức lễ nhạc giáo hóa mà có vẻ đẹp rõ rệt gọi là văn, như văn minh, văn hóa v.v….” (67. Bộ Văn, trang 311), mang tính nhân bản hơn, nhờ luật luân lý mà Thiên Chúa đã đặt trong lòng người. Để từ đó nỗ lực tiến đến Chân, Thiện, Mỹ, làm nên văn minh, xây dựng văn hóa (hiểu như danh từ), sáng tạo văn vật (những sản vật của văn hóa như lễ nhạc, chế độ…). Điều này đã biểu lộ qua các nền văn minh, các nền đạo đức và các tôn giáo (ngoài Kitô giáo) của nhân loại. Đó cũng là sự dọn đất cho Tin Mừng.    

Nhưng hành trình của nhân loại không chỉ dừng lại ở giai đoạn Văn Hóa. Mà ngay cả việc thực hiện và hoàn tất giai đoạn này, tức là đạt tới Chân Thiện Mỹ vừa trong ý niệm vừa trong cuộc sống, cũng chẳng dễ gì với sức riêng con người, huống nữa là đạt tới Đấng Chân Thiện Mỹ. Bởi lẽ luôn có những kháng lực là sự lộng hành của bản năng (xác thịt), là sự cám dỗ của tà thần (ma quỷ), là sự lôi kéo của trần tục (thế gian). Các Tuyên ngôn Nhân quyền đủ loại của Liên Hiệp Quốc đang có đó, nhưng cõi trần gian này hiện vẫn đầy bạo lực đàn áp, ích kỷ bất nhân, dối trá lường gạt, chiến tranh hận thù….

Nhờ ánh sáng của Mặc khải, chúng ta biết hành trình của toàn thể nhân loại tiến đến giai đoạn văn hóa đã được Thiên Chúa trợ lực (Mười Điều Răn, định chế tuần 7 ngày, việc nghỉ ngày cuối tuần có từ trong Cựu Ước là những ví dụ), đồng thời còn phải tiến tới giai đoạn Thánh Hóa, phải tiến lên Con Người Mới [GLHTCG số 795 còn nêu rõ đó là Con Người Toàn Thể (Totus Homo) qua nhiều câu nói của các thánh nhân thần học gia: “Nếu Chúa Kitô là Đầu và chúng ta là chi thể, thì con người toàn thể (totus homo) chính là Ngài và chúng ta” (Augustinô), “Đấng Cứu Chuộc chúng ta đã tỏ cho thấy Ngài cùng với Hội Thánh mà Ngài đảm nhận, là như một Người Duy Nhất” (Grêgôriô Cả). “Đầu và các chi thể như là một Người Huyền Nhiệm Duy Nhất” (Tôma Aquinô)]. Thân Thể Mới, Nhân Loại Mới, Trời Đất Mới: Chúa Kitô đã liên kết dân Dothái và dân ngoại làm một… Ngài đã tác tạo đôi bên thành một người mới duy nhất nơi chính bản thân Ngài (Ep 2,14.16), “… xây dựng thân thể Ngài, cho đến khi tất cả chúng ta đạt tới sự hiệp nhất trong đức tin và trong sự nhận biết Con Thiên Chúa, tới tình trạng con người trưởng thành, tới tầm vóc viên mãn của Chúa Kitô(Ep 4,12-13), nhờ tác động của ân sủng, quy tụ mọi cá nhân, để làm nên một tập thể vĩ đại, mà như thư Êphêsô và Côlôsê gọi là Hội Thánh với Chúa Kitô là Đầu: Hội Thánh này là Thân thể của Ngài, là sự viên mãn của Đấng làm cho tất cả được viên mãn (Ep 1,23; x. Cl 1,18).

Vậy Hội Thánh là gì? Từ Ekklesia (dịch ra là Hội Thánh) trong tiếng Hylạp có nghĩa là “cuộc triệu tập” (Xem GLHTCG số 777). Ở đây từ Hán Việt gặp một trường hợp lý thú. Hội Thánh có nghĩa là những gì “THÁNH” thì “HỘI” lại. Trước hết, ở trung tâm và chóp đỉnh là Đấng Thánh, vị Thiên Chúa ba lần thánh (x. Is 6,3). Bao quanh và kề cận Ngài nhất là các Thần Thánh (thiên thần và hiển thánh). Vòng hai là “Dân Thánh”, tên mà Tân Ước dùng để gọi các Kitô hữu (x. Rm 1,7; 1Cr 1,2; Pl 1,1) những kẻ ước muốn bản thân và cuộc sống hướng đến Thiên Chúa. Vòng ba là tất cả những gì thuộc không gian và thời gian được quy về, được tiến dâng cho Thiên Chúa: nơi thánh, nhà thánh, đồ thánh, vật thánh, năm thánh, mùa thánh, ngày thánh, giờ thánh… Vòng ngoài cùng là toàn thể nhân loại: Anh em hãy đi và làm cho muôn dân trở thành môn đệ (Mt 28,18; x. Lc 24,47; Cv 1,8), là Toàn Thể Vũ Trụ: Anh em hãy đi loan báo Tin Mừng cho mọi loài thọ tạo (Mc 16,15). Tất cả phải được thánh hóa, từ những con người, những định chế của xã hội con người, đến mọi thực thể vật chất, vốn cũng đòi hỏi được giải thoát khỏi sự hư nát để cùng con cái Thiên Chúa chung hưởng tự do và vinh quang (x. Rm 8,19-23). Đăng giả hội (càng lên càng quy tụ) là vậy, như kiểu nói của nhà thần học Teilhard de Chardin SJ: “Tout ce qui monte converge”. Để cuối cùng Thiên Chúa là “tất cả trong mọi sự (tout en tous, 1Cr 15,28).

Đó là lối hình dung Hội Thánh theo kiểu lược đồ. Nhưng hội tụ không phải như một tập thể, dù có tổ chức hoàn hảo đến đâu, nhưng như một Thân Thể, có Thiên Chúa là Cha, Chúa Kitô là Đầu, Thánh Thần là Linh Hồn (x. Ep 2,18), các thiên thần làm phần hồn (Xin xem bài của chúng tôi trước đây: “Các thiên thần, phần hồn của Thân thể Mầu nhiệm”) và mọi thụ tạo hữu hình (con người lẫn vạn vật) làm thành phần xác, một thể xác vật chất sẽ được biến đổi (như Chúa Giêsu sau ngày Phục Sinh).

Ngoài “Hội Thánh không có ơn cứu rỗi như các Giáo Phụ năng lặp lại (Xem GLHTCG số 846-848) là vì vậy. Đây không phải là một định đề mang tính loại trừ, phân biệt, nhưng mang tính tổng kết, tích hợp. Ai không vào Hội Thánh trong thời gian thì cũng phải quyết định đi vào Hội Thánh khi đứng trước ngưỡng cửa vĩnh cửu nếu muốn được cứu độ. Vì cuối cùng, chẳng có gì ở ngoài Hội thánh cả. Trời mới đất mới chính là Hội Thánh; thế giới được biến đổi, được cứu rỗi chính là Hội Thánh.

2- HỘI THÁNH, MỘT THÂN THỂ CÓ HÌNH ẢNH TIÊN BÁO NƠI CON NGƯỜI.

Như thấy ở trên, cuộc tiến hóa dẫn đến thân thể con người, cuộc thánh hóa cũng dẫn đến Thân Thể Con Người Mới, theo kiểu nói của đại thần học gia Phaolô.

Hội Thánh từng được diễn tả qua nhiều hình ảnh: Đoàn Chiên, Hiền Thê, Nước Trời, Dân Thiên Chúa, Đền Thờ Thiên Chúa… Nhưng thiết tưởng có hai hình ảnh thích hợp và sống động hơn cả: CÂY NHO THÂN THỂ . Chúng ta nhớ lại rằng khi nói lên sự kết hợp mật thiết với Ngài, cùng chung sự sống với Ngài, Chúa Giêsu đã dùng hình ảnh cây nho. Điều này dễ hiểu vì Chúa ngỏ lời với những thính giả chủ yếu là nông dân xứ Palestin, nơi cây nho rất quen thuộc với họ. Dù thế, Chúa Giêsu đã dùng một kiểu nói lạ lùng (x. Ga 15,5-7). Ngài bảo: Thầy là cây nho, anh em là cành”, chứ không nói: “Thầy là gốc nho, thân nho…”, nhằm ám chỉ Ngài bao trùm toàn bộ, tất cả phải ở lại trong Ngài và đều làm nên Ngài.

Nhưng nhà thần học Phaolô, con người rao giảng cho muôn dân, thì đã dùng hình ảnh “Thân Thể”, đi từ kinh nghiệm trên đường Đamas, sau câu nói lạ lùng của Chúa Phục Sinh: Ta là Giêsu mà ngươi đang bắt bớ (Cv 9,5; 22,8), và có thể từ sau khi biết được dụ ngôn: “Phán xét mọi dân nước” (Mt 25,31-46). Từ đó đến cuối đời, thánh Phaolô không ngừng suy tư, đào sâu ý niệm quan trọng này: “Cũng như trong một thân thể, chúng ta có nhiều bộ phận, mà các bộ phận không có cùng một chức năng, thì chúng ta cũng vậy: tuy nhiều nhưng chỉ là một Thân Thể trong Chúa Kitô, mỗi người liên đới với những người khác như những bộ phận của cùng một thân thể (Rm 12,5). “Thật vậy, ví như thân thể người ta chỉ là một, nhưng lại có nhiều bộ phận, mà các bộ phận của thân thể tuy nhiều, nhưng vẫn là một thân thể, thì Chúa Kitô cũng vậy. Thật thế, tất cả chúng ta, dầu là Dothái hay Hylạp, nô lệ hay tự do, chúng ta đều đã chịu phép rửa trong cũng một Thần Khí để trở nên một Thân Thể… Vậy anh em, anh em là Thân Thể Chúa Kitô, và mỗi người là một bộ phận (1Cr 12,12-13.27; x. Gl 3,27-28). (Thánh Phaolô gọi mỗi người là một bộ phận, một chi thể. Đối với thời đại ngày nay, phải gọi mỗi người là một tế bào)

Việc so sánh thân thể con người với Thân thể Chúa Kitô, việc đi từ con người (cá nhân) đến Con Người Mới (nhân vị tập thể trong Chúa Kitô) nơi thánh Phaolô như thế chẳng gợi ý cho chúng ta rằng những kỳ tích trong công trình Sáng Tạo tiên báo những kỳ tích trong công trình Cứu Chuộc - Thánh Hóa sao? [Ngay trong Thánh Kinh, cũng đã có vấn đề “hình ảnh báo trước”. Cách đọc tiên trưng (per typologiam) cho thấy nhiều công trình và nhân vật Cựu Ước tiên báo nhiều công trình và nhân vật Tân Ước, nhất là Chúa Giêsu. Thánh Augustinô là người đưa ra tư tưởng ấy qua câu nói: “Tân Ước ẩn giấu trong Cựu Ước. Cựu Ước tỏ lộ trong Tân Ước” (Novum Testamentum in Vetere latet. Vetus Testamentum in Novo patet)]. Chẳng hé lộ cho ta rằng nhiều bộ phận, chức năng và hoạt động nơi thân thể con người là tiền ảnh của nhiều bộ phận, chức năng và hoạt động nơi Thân Thể Mầu Nhiệm sao? Điều này hợp lý vì Thiên Chúa là tác giả của cả hai công trình, như Ngài là nguồn của các chân lý khoa học lẫn các chân lý thần học. Đây từng là dự tính của 2 vị thánh thầy-trò: Albertô Cả và Tôma Aquinô (tk XIII): tổng hợp kiến thức đạo đời để hiểu rõ công trình của Chúa hơn. (Lời nguyện nhập lễ Thánh Albertô Cả (15-11): “Lạy Chúa, Chúa đã cho thánh giám mục chúng con mừng kính hôm nay xứng danh là Albertô Cả, vì đã tìm phối hợp kiến thức loài người với chân lý mặc khải. Xin cho chúng con biết thụ giáo với thánh nhân, để càng tiến bộ về khoa học, chúng con càng hiểu biết và yêu mến Chúa hơn”).     Nhưng đối với hai vị vừa nói, đó cũng chỉ là ước vọng, vì khoa học thời các ngài chưa tiến bộ bao nhiêu. Nhưng nay là đường hướng của Tân Tôma thuyết: đem khoa học (đặc biệt là sinh học) phục vụ cho thần học (đặc biệt là tín lý).  (Từ lâu, sinh học gắn liền với luân lý, do đó mới có khoa “Đạo Đức Sinh Học”, bàn về các vấn đề ngừa thai, phá thai, mang thai hộ, thụ thai trong ống nghiệm, giúp chết êm dịu, khai thác tế bào người, giải phẫu chuyển giới tính… Từ nay, sinh học có thể gắn liền với tín lý. Nhưng ngang đây thì bài viết yêu cầu độc giả nhớ lại một số kiến thức về sinh học con người mà mình đã tiếp thu thời trung học).

a) Hội Thánh là giai đoạn cuối cùng trong việc Thiên Chúa tự mặc khải. Đầu tiên là mặc khải trong thế giới tự nhiên, trong tâm thức con người, trong các tôn giáo ngoài Kitô giáo. Một mặc khải lờ mờ, khiến nhân loài chỉ nhận ra Thiên Chúa như Hóa Công, như Ông Trời, như Đệ nhất Động cơ… Tiếp đến là giai đoạn Cựu Ước: Thiên Chúa tự mặc khải mình như Đấng Giao ước, thiết lập quan hệ với loài người, và như Hiền Phụ. Cuối cùng là giai đoạn Tân Ước, giai đoạn của Hội Thánh: Thiên Chúa mặc khải mình trọn vẹn, đúng bản chất: Thiên Chúa Ba Ngôi: Thánh Phụ Toàn Năng, đã sai Thánh Tử nhập thể, sai Thánh Linh nhập hồn… Và lý tưởng sống của Hội Thánh là nên “hoàn thiện như Cha trên trời”.

Cá nhân cũng trải qua 3 giai đoạn trong tiến trình khám phá ra cha đẻ của mình: đầu tiên là cảm nhận cha cách lờ mờ khi còn trong bụng mẹ, lúc cha thỏ thẻ với bào thai; tiếp đến là nhận ra cha và bắt đầu tiếp xúc cùng cha trong giai đoạn thơ ấu; đến lúc trí khôn có khả năng phản tỉnh (từ 12 tuổi) thì biết được cha mình rõ ràng hơn, liên hệ với cha mình sâu hơn và coi lý tưởng đời mình là trở nên như cha trên một phương diện nào đó: “Cha nào con nấy”! 

b) Hội Thánh được tuyên xưng là Duy Nhất, Thánh Thiện, Công Giáo và Tông Truyền.

- Duy Nhất có nghĩa là dù làm thành bởi hàng triệu, hàng tỷ thành viên, Hội Thánh vẫn là một trong niềm tin vào giáo thuyết, trong việc vâng giữ luật luân lý, trong việc cử hành 7 bí tích, trong việc tuân theo một kỷ luật, trong việc thống nhất sự điều hành. Mỗi cá nhân cũng là một hữu thể duy nhất: duy nhất xác hồn, tuân theo một sự điều khiển duy nhất từ cái đầu (não bộ), để mọi bộ phận cùng phối hợp khi làm bất cứ việc gì. Nhị trùng nhân cách chỉ là một trường hợp bệnh lý.

- Thánh Thiện có nghĩa là Hội Thánh, từ những yếu đuối bất toàn, ngày càng vươn tới đức bác ái trọn hảo, đạt đến tầm vóc viên mãn của Chúa Kitô, hoàn thiện như Cha trên trời. Mỗi cá nhân nói chung cũng cảm thấy mình bị thúc đẩy đi tới chỗ hoàn hảo ngày càng hơn, hoặc về thể xác, hoặc về trí tuệ, hoặc về tâm hồn (đó là lý do của sự học hành, luyện tập…), đều muốn thành tựu cuộc đời, nuôi ước vọng trở thành tài nhân, vĩ nhân hay thánh nhân nếu được.

- Công Giáo có nghĩa là Hội Thánh, qua ý thức và sứ mạng truyền giáo, làm cho Đạo Chúa ngày càng mở ra khắp nơi, thấu đến mọi người, đem Tin Mừng thấm nhập mọi tổ chức, mọi định chế, mọi xã hội. Mỗi con người, được bản năng quyền lực thúc đẩy, luôn tìm cách tạo ảnh hưởng ra quanh mình. Những người có khả năng và tham vọng thì tìm cách chi phối rộng hơn, sâu hơn, lên nhân quần, lên lịch sử… Loài người nói chung thì tìm cách thống trị vũ trụ ngày càng hơn.

- Tông Truyền có nghĩa là Hội Thánh, qua bao thế kỷ, trải bao thăng trầm, vẫn nắm vững truyền thống nhận từ các Tông Đồ để giữ vững bản chất và sứ mệnh. Có sự liên tục đặt tay và kế thừa nhiệm vụ trong hàng lãnh đạo Hội Thánh, khởi từ Nhóm Mười Hai. Mỗi con người cũng vậy, dù trải qua các giai đoạn thiếu nhi, thanh niên, trưởng thành, dù thay đổi tâm tính và diện mạo qua thời gian, thì cũng là một con người ấy, không lẫn lộn với ai được, không thoái thác trách nhiệm cho ai được. 

c) Hội Thánh có 7 bí tích để phục vụ sự sống siêu nhiên của mỗi tín hữu. Sự sống này có 7 hoạt động hay 7 giai đoạn hay 7 thời điểm quan trọng. Sự sống tự nhiên của mỗi con người cũng có 7 hoạt động/giai đoạn tương ứng, như Thánh Tôma Aquinô từng lưu ý (Summa theologiae III, q. 65, a. 1. Xem GLHTCG số 1210): sinh ra (tương ứng với Bí tích Thánh Tẩy), lớn lên (tương ứng với Bí tích Thêm Sức), dinh dưỡng (tương ứng với Bí tích Thánh Thể), chữa trị bệnh tật (tương ứng với Bí tích Cáo Giải), điều hành xã hội (tương ứng với Bí tích Truyền Chức), xây dựng gia đình (tương ứng với Bí tích Hôn Nhân), kết thúc cuộc đời tốt đẹp (tương ứng với Bí tích Xức Dầu lâm chung).

d) Chúa Giêsu đã lập phép Thánh Thể trong bữa Tiệc Ly, bằng cách biến bánh và rượu thành Mình (Thịt) và Máu Ngài; đồng thời Ngài cũng lập phép Truyền Chức để việc làm của Ngài được hiện tại hóa mãi mãi. Chúa có lý do để gọi đó là Mình và Máu Ngài, vì chính lúc ấy Ngài bước vào cuộc Thương Khó - Sống Lại để khai sinh Thân Thể Mầu Nhiệm của Ngài là Hội Thánh vốn cần một lương thực thích hợp. Rồi từ đó trên bàn thờ mỗi ngày, linh mục (một loại tế bào đặc biệt, xem dưới) đọc lời truyền phép để nhờ tác động của Thánh Thần, bánh rượu trở thành Mình Máu Chúa và cùng lúc được đưa vào Thân Thể Mầu Nhiệm để mọi tế bào (tức các tín hữu) ăn lấy, ngõ hầu họ được liên kết với Chúa và với nhau, làm cho Hội Thánh lớn mạnh. Điều đó có nghĩa phải luôn đặt và nhìn Mầu Nhiệm Thánh Thể trong Mầu Nhiệm Thân Thể.

Nơi con người cũng vậy, một khi đã được tôi đưa từ miệng vào dạ dày thì cơm bánh, thịt cá, rau quả không còn mang tên cũ mà phải được gọi là “thịt tôi”, “máu tôi” và sẽ chuyển đi nuôi mọi tế bào, để chúng ăn lấy, liên kết với toàn thân và tôi được sống mạnh (Cái chết thể xác, theo khoa học, là sự phân rã các tế bào).

e) Trong Hội Thánh, các giáo sĩ (giám mục, linh mục) có một vai trò đặc biệt. Nhờ chức tư tế thừa tác, các ngài trở thành trung gian giữa Thiên Chúa với loài người, qua việc làm Tư Tế - Thánh Hóa (dâng mọi lời cầu nguyện và lễ vật của dân Chúa lên Đấng Tối Cao), Ngôn Sứ - Giảng Dạy (truyền lại cho tín hữu những gì Thiên Chúa mặc khải, dạy dỗ) và Vương Đế - Cai Quản (thay mặt Chúa Kitô Đầu điều hành toàn bộ Thân Thể Mầu Nhiệm). (x. GLHTCG 888-896)

Trong con người, cơ quan điều khiển toàn bộ thân thể là chính hệ thần kinh (Về các khái niệm sinh học liên quan đến thân thể con người như sẽ trình bày tiếp đây, Quý Độc giả có thể tìm hiểu và kiểm chứng qua Bách khoa Toàn thư mở (https://vi.wikipedia.org) hay trang web https://www.vinmec.com/). Hệ này gồm hàng trăm tỷ tế bào thần kinh (neuron), chủ yếu tập trung ở não bộ và tủy sống, nhưng có dây nối đến mọi tế bào. Vai trò của các neuron là mang mọi tín hiệu từ các giác quan (hình thành bởi nhiều dạng tế bào) đến não và tủy sống, nhận và đưa thông điệp (mệnh lệnh) từ hệ thần kinh trung ương đến các cơ quan để có phản ứng thích hợp. Nói chung là điều hoà và phối hợp mọi hoạt động của các cơ quan trong cơ thể nhằm tạo sự thích nghi với các thay đổi từ môi trường bên trong (nội môi) và bên ngoài (ngoại môi). Điểm đặc biệt là các tế bào thần kinh không sinh sản (tức có lúc nhân đôi), y như các linh mục phải sống độc thân vậy!

f) Trong Hội Thánh, các tu sĩ đóng vai trò tác nhân phục vụ sự sống của Thân Thể Chúa Kitô, ngoài chuyện làm chứng nhân cho thế giới mai sau qua việc tuân giữ 3 lời khấn Tin Mừng (x. GLHTCG 933). Nghĩa là các tu sĩ lưu chuyển những gì cần thiết cho sự sống đó đến mọi tín hữu, bằng việc chuyên cần cầu nguyện và nhất là bằng các hoạt động đủ dạng, tùy theo đặc sủng mỗi dòng tu, tu hội, tu đoàn, như cộng tác viên của các mục tử. (x. GLHTCG 925-930).

Cũng đóng vai trò tác nhân và chứng nhân nhưng qua việc đổ máu là các thánh tử đạo (nguyên nghĩa của tử đạo [martus/martyr] là chứng nhân). Các ngài liều chết để bảo vệ sự sống của Thân Thể Chúa Kitô, đương đầu với những kẻ tàn hại đức tin, chống lại Hội Thánh bằng khí giới của tình yêu: hiền hòa, nhẫn nhục, thứ tha và chấp nhận bị thiệt mạng.

Trong con người, để duy trì, tăng trưởng, bảo vệ sự sống cơ thể có hệ tuần hoàn. Hệ tuần hoàn (hệ mạch máu) vận chuyển oxy, chất dinh dưỡng, nội tiết tố cùng chất thải ra và vào các tế bào của cơ thể để nuôi dưỡng nó, giúp nó chống lại bệnh tật, ổn định nhiệt độ, cân bằng nội môi. Máu được làm nên bởi hai thành phần chính là hồng cầu (hồng huyết cầu) và bạch cầu (bạch huyết cầu).

Hồng cầu vận chuyển khí oxy từ phổi, các axit béo, axit amin từ ruột non, các nội tiết tố (hormones) từ các tuyến nội tiết (glands)… đến các mô, các tế bào, đi khắp mọi nơi trong cơ thể. Tiếp đó, hồng cầu và máu nói chung mang cặn bã của quá trình chuyển hóa (chẳng hạn khí carbonic) từ các mô đến phổi và các cơ quan bài tiết. Hồng cầu có 3 đặc tính: không có nhân (bộ phận điều khiển hoạt động độc lập của tế bào), không sinh sản (phân đôi) và mức dinh dưỡng rất thấp, Điều đó chẳng tương ứng với 3 lời khấn Tin Mừng vâng phục, khiết tịnh và nghèo khó của các tu sĩ sao?

Bạch cầu thì có chức năng bảo vệ cơ thể bằng cách chui ra khỏi mạch máu, tìm phát hiện và tiêu diệt những "nhân tố” gây bệnh như các tế bào ung thư và các siêu vi khuẩn xâm nhập thân thể, ngoài ra nó còn làm nhiệm vụ điều khiển hệ miễn nhiễm hay hệ miễn dịch (Immune system). Nhưng bạch cầu, vì là hàng rào phòng thủ đầu tiên, có thể bị các kẻ thù của thân thể giết hại.

Ở đây ta thấy hồng cầu và bạch cầu luôn sóng đôi với nhau. Điều đó chẳng gợi cho ta nhớ là trong Hội Thánh, các thánh đồng trinh (các thánh tu sĩ) và các thánh tử đạo cũng thường được liên kết với nhau sao? Vì thật ra, cả hai đều là những con người “giết chết” bản thân để sống trọn cho Thiên Chúa, mỗi bên theo cách của mình.

g) Trong Hội thánh, ân sủng Thiên Chúa tuôn xuống và tác động trực tiếp qua 7 bí tích, đặc biệt nhờ thừa tác vụ của linh mục, rồi qua hoạt động đa dạng của các tu sĩ… Nhưng ân sủng còn được thông ban và tác động gián tiếp qua lời cầu nguyện của mọi tín hữu, nói chính xác là qua việc chuyển cầu, sự thể hiện của mầu nhiệm Các thánh Thông công (x. GLHTCG 2635)… Các cộng đoàn Kitô mọi thời đã tham gia vào thừa tác vụ Tin Mừng của các Tông Đồ, mục tử bằng cách này. Lời chuyển cầu của họ không có ranh giới: cho tất cả mọi người, vì ai nấy đều có ơn gọi trở thành tế bào Thân Thể Chúa Kitô, cho tất cả mọi nhu cầu chính đáng; rồi cầu nguyện chung hay tập trung vào một mục tiêu rõ rệt (x. ý cầu nguyện mỗi tháng của Đức Giáo hoàng, x. GLHTCG 2636). 

Trong con người, tác động lên toàn bộ cơ thể, ngoài hệ thần kinh, hệ tuần hoàn tác động cách trực tiếp, còn một hệ thống quan trọng gọi là hệ nội tiết, tác động cách gián tiếp, từ xa. Đó là mạng lưới các tuyến nội tiết (glands) sinh ra các nội tiết tố (hormones) để kiểm soát nhiều chức năng quan trọng trong cơ thể: cảm xúc, sự tăng trưởng, việc trao đổi chất, và chức năng sinh sản của cơ thể. Các tuyến nội tiết đưa các hormone của mình vào máu để chúng di chuyển tới các bộ phận khác đang cần mà điều hòa hoạt động của mọi cơ quan.

h) Về Đức Maria trong mầu nhiệm Hội Thánh, GLHTCG dạy rằng Đức Trinh Nữ Maria… được nhận biết và tôn kính với tư cách là Mẹ thật của Thiên Chúa Cứu Chuộc… Mẹ cũng ‘thật là Mẹ các chi thể của Chúa Kitô’… bởi vì đã cộng tác bằng đức mến để các tín hữu được sinh ra trong Hội Thánh, được làm chi thể của Chúa Kitô là Đầu của Hội Thánh”. “Đức Maria,… Mẹ Chúa Kitô, cũng là Mẹ… Hội Thánh.” (số 963). “Chính Mẹ đã cộng tác một cách tuyệt đối độc nhất vô nhị vào công trình của Đấng Cứu Độ… [vì không ai ở sát Chúa dưới trần gian và trên thiên quốc bằng Mẹ] để phục hồi sự sống siêu nhiên cho các linh hồn” (số 968). (Xin xem thêm Kinh Tiền tụng lễ Đức Trinh Nữ Maria, Mẹ Hội Thánh).

Trong hệ nội tiết, tuyến yên (pituitary/hypophyse) là tuyến chính, thường được gọi là tuyến chủ (master gland). Tuyến này sử dụng thông tin mà nó nhận được từ não để truyền tải đến các tuyến khác trong cơ thể; nó kiểm soát các bộ phận khác của hệ nội tiết, cụ thể là tuyến giáp, tuyến thượng thận, buồng trứng và tinh hoàn. Nó tạo ra nhiều loại hormone quan trọng bao gồm hormone tăng trưởng, prolactin và luteinizing, quản lý estrogen ở phụ nữ và testosterone ở nam giới. Có kích thước bằng hạt đậu và nặng 0.5 gram, tuyến yên là phần nhô ra của vùng dưới đồi ở đáy não, nói nôm na là tuyến sát với đầu hơn cả, đang khi mọi tuyến khác nằm rải rác khắp thân thể. Mẹ Maria đã chẳng từng được gọi là Nữ Vương, Nữ Hoàng, Đức Chúa Bà (Regina, Domina) đó sao?


Kết luận

Trên đây là một vài điểm đối chiếu giữa thân thể con người và Thân Thể Chúa Kitô. Hẳn là còn nhiều nét song song nữa chờ được khám phá và trình bày. Phải chăng tất cả đã cho thấy rằng Thiên Chúa muốn chúng ta nhìn xem và xây dựng Hội Thánh theo mẫu mà Ngài đã đặt trong thế giới tự nhiên đó sao? Hội Thánh, xét theo bên ngoài, đúng là một xã hội có tổ chức, một tổ chức rất chặt chẽ, nhưng đó phải là tổ chức của một thân thể, y như thân thể con người. Vì không có gì bền vững về căn tính như trong một thân thể, không có sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa mọi cơ quan cho bằng trong một thân thể (như máu dồn về nơi một cơ quan cần làm việc lúc này), không có những mệnh lệnh được thi hành răm rắp nhưng với sự dịu dàng từ trung tâm điều khiển và sự thuận lòng nơi các cơ quan thừa hành (tức các tế bào tiếp nhận) như trong một thân thể.

Ngoài ra, sự liên đới trọn vẹn giữa mọi phần thân thể: gan tôi tốt thì toàn thân khỏe mạnh, chân tôi đau thì toàn thân ê ẩm… cho chúng ta thấy rằng sự thánh thiện hay tội lỗi của mỗi một tế bào tín hữu cũng ảnh hưởng lên cả Hội Thánh; những việc làm đạo đức hay hành vi tội lỗi dù là thầm kín cũng tác động lên toàn Nhiệm Thể Chúa Kitô.

Lễ Đức Trinh Nữ Maria, Mẹ Hội Thánh, 06-06-2022

Lm. Phêrô Phan Văn Lợi, TGP Huế,

Tu hội đời Linh mục Thánh Tâm CGS.

Hẹn gặp lại

Tác giả: Lm. Phêrô Phan Văn Lợi

Nguyện xin THIÊN CHÚA chúc phúc và trả công bội hậu cho hết thảy những ai đang nỗ lực "chắp cánh" cho Quê hương và GHVN bay lên!