Nhiều người thường khởi đầu Mùa Chay rất sốt sắng với Thứ Tư Lễ Tro, cùng lời nhắc nhở: “Hãy nhớ mình là bụi đất, và sẽ trở về bụi đất” (Sáng thế 3: 19), khiến người ta cảm thấy mọi sự trở nên cấp bách. Nhà thờ chật kín, rồi người ta xếp hàng dài lên nhận tro trên đầu. Có lẽ chúng ta dâng lời cầu nguyện thiết tha và cam kết thực hành cầu nguyện, hy sinh, bác ái đầy sốt sắng. Trong khoảnh khắc ấy, ta ngỡ mình đã thực sự trở thành người môn đệ lý tưởng mà bản thân bấy lâu hằng mơ ước.

1. Khi cảm hứng phai nhạt thì kiên trì mới là điều quan trọng

Nhưng rồi, khi những tuần lễ trôi qua, sự nhiệt huyết dần nhạt đi. Những hy sinh trở thành thói quen nhàm chán, và giờ cầu nguyện bỗng bị rút ngắn hoặc lãng quên giữa bộn bề công việc. Đến tuần thứ tư hay thứ năm, ta bỗng nhận ra mình đã không giữ trọn lời hứa ban đầu. Đây là lúc nhiều người dễ nảy sinh ý định “buông xuôi”, tự nhủ mình đã cố gắng đủ rồi, và cứ thế “trôi dạt” chờ đợi Tuần Thánh đến cho xong chuyện. 

Thế nhưng, chính lúc ta thấy đuối sức lại là thời điểm Mùa Chay quan trọng nhất. Trong đời sống tâm linh, cách ta kết thúc thường đáng giá hơn cách ta bắt đầu. Khởi đầu mạnh mẽ khi còn hứng thú thì ai cũng làm được, nhưng kiên trì đến cùng mới thực sự là một thử thách lớn lao. Và sự kiên trì ấy mới là điều Chúa muốn rèn luyện trong chúng ta suốt mùa Chay thánh này. “Kẻ nào bền chí đến cùng, kẻ ấy sẽ được cứu thoát” (Mt 24: 13). Kinh Thánh không ngừng nhắc nhở rằng đức tin không được đo bằng những phút giây hăng hái nhất thời, mà bằng sự bền bỉ. Chính Chúa Giêsu đã nói về những người đón nhận lời Ngài với niềm vui nhưng rồi lại bỏ cuộc khi gặp thử thách: “Còn kẻ được gieo trên nơi sỏi đá, đó là kẻ nghe Lời và liền vui vẻ đón nhận. Nhưng nó không đâm rễ mà là kẻ nhất thời: khi gặp gian nan hay bị ngược đãi vì Lời, nó vấp ngã ngay” (Mt 13: 20-21). Các thánh cũng dạy đi dạy lại bài học ấy: sự thánh thiện được xây nên từ lòng trung thành bền bỉ, chứ không phải từ những cảm hứng bùng nở nhưng mau qua, như Thánh Josemaría Escrivá từng nói: “Khi ngọn lửa nhiệt huyết ban đầu của bạn lụi tàn, việc tiến lên trong bóng tối trở nên khó khăn. Nhưng sự tiến bộ đó càng đáng tin cậy hơn vì nó khó khăn. Và rồi, khi bạn ít ngờ nhất, bóng tối tan biến, và nhiệt huyết cùng ánh sáng trở lại. Hãy kiên trì!” [1] 

Mùa Chay chính là cơ hội để ta thực hành lòng trung thành. Khi động lực phai nhạt, nền móng thực sự của đời sống tâm linh mới lộ diện. Chúng ta cầu nguyện vì cảm xúc nhất thời hay vì thâm tâm biết mình không thể sống thiếu Chúa? Chúng ta ăn chay vì thấy “hay hay” hay vì khao khát sửa đổi bản thân? Chúng ta hy sinh vì muốn gây ấn tượng hay vì tình yêu chân thành dành cho Chúa vốn luôn đòi hỏi một kỷ luật thầm lặng?

2. Tấm gương soi rõ sự thật và hành trình lên đồi canvê

Những tuần cuối cùng của Mùa Chay chính là “tấm gương” soi rõ sự thật về những dự định của chúng ta. Và sự thật ấy, dù đôi khi làm ta đau lòng, lại chính là một món quà ân sủng. Thật dễ dàng khi coi một Mùa Chay đầy rẫy sự trầy trật là một thất bại. Nhưng thường thì ngược lại mới đúng. Chúa có thể đang để sự nhiệt tình ban đầu nguội đi, để ta học một bài học sâu sắc hơn: rằng sự tăng trưởng của linh hồn hiếm khi diễn ra một cách rầm rộ, nhưng thường diễn ra rất lặng lẽ, bình thường, và đôi khi gây nản lòng. Thánh Phanxicô de Salêsiô khẳng định: “Hãy kiên nhẫn với mọi người, nhưng trên hết là với chính mình... đừng nản lòng vì những khuyết điểm của bản thân, mà hãy luôn đứng dậy với lòng can đảm mới. Làm sao chúng ta có thể kiên nhẫn với lỗi lầm của người khác nếu chúng ta thiếu kiên nhẫn với lỗi lầm của chính mình? Những người lo lắng về những thiếu sót của bản thân sẽ không sửa chữa được chúng. Mọi sự sửa chữa hữu ích đều xuất phát từ một tâm trí bình tĩnh và thanh thản.” [2] 

Hãy nhìn các tông đồ trong những tuần cuối cùng khi Chúa Giêsu còn ở thế gian. Lúc đầu, họ đi theo Ngài đầy hân hoan. Họ thấy phép lạ, nghe tiếng đám đông reo hò và tin rằng mình đang đứng trước ngưỡng cửa của vinh quang. Nhưng khi càng gần đến Giêrusalem, mọi thứ bắt đầu “căng” hơn. Chúa nói về đau khổ. Sự chống đối ngày một tăng. Sự hoang mang lan rộng. Con đường dẫn đến đồi Canvê không hề có tiếng vỗ tay chiến thắng, mà đầy rẫy gian khổ và mệt mỏi. Thế nhưng, chính tại nơi đó, công trình cứu chuộc lại đang âm thầm diễn ra.

Theo nhiều cách, những tuần cuối Mùa Chay chính là hành trình đó. Chúng ta đang cùng Chúa bước đi trên con đường Thập giá: “Ai muốn theo Tôi, phải từ bỏ chính mình, vác thập giá mình hằng ngày mà theo” (Luca 9: 23). Càng đến gần Thứ Sáu Tuần Thánh, ta càng nhận ra rằng làm môn đệ nghĩa là phải hy sinh, kiên trì và tin tưởng ngay cả khi cảm xúc không còn thúc giục mình tiến về phía trước. Đó là lý do tại sao chuyện “về đích” một cách mạnh mẽ lại quan trọng đến thế. Chặng cuối của “mùa giải” này mời gọi ta đưa ra một quyết định dứt khoát: chúng ta có tiếp tục bước đi cùng Chúa khi sự hào hứng ban đầu đã bay sạch hay không?

3. Xin ơn bắt đầu lại để trung thành trong khiêm nhường và an bình

May mắn thay, kết thúc mạnh mẽ không đòi hỏi những cam kết gì quá to tát hay mới mẻ. Thông thường, chỉ đơn giản là quay về với những thói quen tốt lành nhỏ bé ban đầu và thực hành chúng với một lòng khiêm nhường mới. 

Nếu việc cầu nguyện của bạn bấy lâu nay bị xao nhãng, hãy bắt đầu lại ngay hôm nay, đừng đợi đến ngày mai. Chỉ cần vài phút thật sự tĩnh lặng cũng đủ để xoay chuyển tâm hồn bạn. Chúa không chấm điểm lời cầu nguyện bằng độ dài, mà bằng sự chân thành. 

Nếu việc ăn chay của chúng ta đã chỉ là hình thức, hãy làm cho nó đơn giản lại. Hãy chọn một  hy sinh thật cụ thể mà chúng ta chắc chắn sẽ giữ được trong những ngày còn lại. Mục tiêu không phải là để trở nên hoàn hảo, nhưng là để bày tỏ tình yêu của chúng ta trước mặt Chúa. Thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu đã dạy chúng ta con đường nhỏ: “Điều quan trọng trong cuộc sống không phải là những chiến công vĩ đại, mà là tình yêu vĩ đại… Chúa không quá chú trọng đến sự vĩ đại của những hành động chúng ta làm, hay thậm chí là sự khó khăn của chúng, mà là tình yêu mà chúng ta dành cho chúng.” [3] 

Nếu việc làm phúc bác ái bị quên lãng giữa cuộc sống bận rộn, hãy tìm một cơ hội thật nhỏ để giúp đỡ ai đó. Lòng bác ái nhắc ta rằng Mùa Chay không chỉ là chuyện “khắc nghiệt” với bản thân, mà còn là tình yêu thương dành cho tha nhân. 

Điều quan trọng nhất là đừng nhìn lại quá khứ với sự tiếc nuối, hãy nhìn về phía trước với niềm hy vọng. Đời sống tâm linh luôn tràn ngập những khởi đầu mới. Chúa không bao giờ bảo: “Con đã bỏ lỡ cơ hội rồi”. Thay vào đó, Ngài luôn mời gọi: “Bắt đầu lại với Ta nào”. Đức Phanxicô đã nói: “Thiên Chúa không bao giờ mệt mỏi khi tha thứ cho chúng ta; chính chúng ta là những người mệt mỏi khi xin Ngài tha thứ.” (Kinh Truyền Tin, 17/03/2013). Thực tế, sự khiêm tốn có được từ việc vấp ngã rồi lại đứng dậy còn quý giá hơn sự kiêu hãnh của một người tưởng mình đã thành công ngay từ đầu. 

Những ngày trước Tuần Thánh, khi Giáo hội hướng về Cuộc Khổ Nạn, những hy sinh nhỏ bé của chúng ta bỗng mang ý nghĩa lớn lao. Đó không còn là những việc làm cho xong, mà là cách chúng ta kết hợp đời mình với tình yêu chịu khổ hình của Chúa. Dù chẳng hoàn hảo, sự bền bỉ trong những ngày cuối này sẽ giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn mầu nhiệm ấy.

4. Niềm vui được sống lại với một tinh thần kiên trì vững vàng

Khi lễ Phục Sinh đến, niềm vui của ta sẽ rất khác. Đó không chỉ là sự nhẹ nhõm khi quay lại thói quen cũ, mà là niềm hạnh phúc thầm lặng vì đã trung thành bước đi bên Chúa trong sa mạc, qua những mệt mỏi khi đức tin đòi hỏi nỗ lực hơn là cảm xúc. Chính sự kiên trì ấy đã tôi luyện nên một tâm hồn vững vàng. 

Nếu Mùa Chay của chúng ta diễn ra như ý, hãy tạ ơn Chúa. Nhưng nếu nó còn lộn xộn, dở dang, đừng nản chí. Không đơn độc, vì hầu hết các hành trình tâm linh đều như thế. Điều quan trọng không phải là khởi đầu hào nhoáng, mà là cách ta tiếp tục trung thành.

Mùa Chay vẫn còn những ngày phía trước để cầu nguyện, hy sinh và đến gần Chúa trên đường lên đồi Canvê. Nếu đã từng lung lay, lúc này đừng bỏ cuộc. Hãy đứng dậy bước tiếp chặng đường cuối cùng cùng Ngài. Bởi suy cho cùng, những chiến thắng vĩ đại nhất của tâm hồn không đến từ việc khởi đầu rầm rộ, mà đến từ việc kết thúc bằng một tình yêu bền bỉ.

5. Tình yêu luôn khai mở đời sống mới

Mùa Chay không phải cuộc chạy đua giành chiếc cúp hoàn hảo, mà là hành trình của tình yêu và sự biến đổi âm thầm. Những nỗ lực lặng lẽ, những lần chúng ta dám đứng dậy sau vấp ngã, chính là những viên gạch chắc chắn xây nên nền móng đức tin trưởng thành. Đừng quá nản lòng nếu mọi sự chưa như ý, bởi Chúa luôn thấu suốt sự chân thành sâu thẳm trong trái tim ta, vì “Người phàm chỉ thấy điều mắt thấy, còn Thiên Chúa thì thấy tận lòng người” (1 Samuel 16: 7). Khi ánh sáng ngày Phục Sinh rực rỡ chiếu soi, niềm vui ấy sẽ trở nên trọn vẹn nhất cho những ai đã dám kiên trì bước tiếp qua những ngày khô khan của tâm hồn, như Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI đã từng nói: “Nếu chúng ta để Chúa Kitô bước vào cuộc đời mình, chúng ta sẽ không mất gì cả, hoàn toàn không mất gì cả, bất cứ điều gì làm cho cuộc sống trở nên tự do, tươi đẹp và vĩ đại. Không! Chỉ trong tình bạn này, cánh cửa cuộc sống mới được mở rộng” (Kết thúc bài giảng lễ khai mạc sứ vụ Giáo hoàng, 24/04/2005).

Mỗi bước chân nhỏ bé hôm nay đều đang đưa chúng ta đến gần hơn với nguồn mạch của sự sống và hy vọng vô biên. Tình yêu dành cho Thiên Chúa và tha nhân không kết thúc sau một mùa Chay, nhưng vẫn mãi là khởi đầu mới cho một đời sống sáng ngời hơn mỗi ngày.

Phêrô Phạm Văn Trung

[1] https://www.catholicapostolatecenter.org/blog/persevering-in-spiritual-habits#:~:text=%E2%80%9CGod%20withholds%20Himself%20from%20no,789)%E2%80%9D

[2]  https://www.spiritualityandpractice.com/quotes/quotations/view/20186/spiritual-quotation

[3] https://beaheart.com/blogs/recent/inspiring-quotes-by-saint-therese-of-lisieux#:~:text=I%20understood%20that%20if%20all,or%20no%20saint%20at%20all.%22