Trang Chủ Hòa Bình là kết quả của Công Lý và Tình Liên Đới (Is 32,17; Gc 3,18; Srs 39) - Peace As The Fruit Of Justice and Solidarity Quà tặng Tin Mừng
Thánh Kinh Công Giáo
Lời Chúa Mỗi Ngày
Cầu nguyện bằng email
Hội Đồng Giám Mục VN
Liên Lạc

Văn Kiện Vatican 2

Lectio divina

Suy Niệm & Cầu Nguyện

Sách Bài Đọc UBPT

Nova Vulgata

GH. Đồng Trách Nhiệm

Học Hỏi Thánh Kinh

Giáo Huấn Xã Hội CG

Tuần Tin HĐGMVN

Giáo Sĩ Việt Nam

ThăngTiến GiáoDân

Bản Tin Công Giáo VN.

Chứng Nhân Chúa Kitô

Thánh Vịnh Đáp Ca

Phúc Âm Nhật Ký

Tin Vui Thời Điểm

Tin Tức & Sự Kiện

Văn Hóa Xã Hội

Thi Ca Công Giáo

Tâm Lý Giáo Dục

Mục Vụ Gia Đình

Tư Liệu Giáo Hội

Câu Chuyện Thầy Lang

Slideshow-Audio-Video

Chuyện Phiếm Gã Siêu

Các Tác Giả
  Augustinô Đan Quang Tâm
  Ban Biên Tập CGVN
  Bác sĩ Ng Tiến Cảnh, MD.
  Bác Sĩ Nguyễn Ý-Đức, MD.
  Bùi Nghiệp, Saigon
  Br. Giuse Trần Ngọc Huấn
  Cursillista Inhaxiô Đặng Phúc Minh
  Dã Quỳ
  Dã Tràng Cát
  Elisabeth Nguyễn
  Emmanuel Đinh Quang Bàn
  EYMARD An Mai Đỗ O.Cist.
  Fr. Huynhquảng
  Gia Đình Lectio Divina
  Gioan Lê Quang Vinh
  Giuse Maria Định
  Gm. Giuse Đinh Đức Đạo
  Gm. Giuse Vũ Văn Thiên
  Gm. JB. Bùi Tuần
  Gm. Nguyễn Thái Hợp, op
  Gm. Phêrô Nguyễn Khảm
  Gs. Đỗ Hữu Nghiêm
  Gs. Ben. Đỗ Quang Vinh
  Gs. Lê Xuân Hy, Ph.D.
  Gs. Nguyễn Đăng Trúc
  Gs. Nguyễn Văn Thành
  Gs. Phan Văn Phước
  Gs. Trần Duy Nhiên
  Gs. Trần Văn Cảnh
  Gs. Trần Văn Toàn
  Hồng Hương
  Hiền Lâm
  Hoàng Thị Đáo Tiệp
  Huệ Minh
  HY. Nguyễn Văn Thuận
  HY. Phạm Minh Mẫn
  JB. Lê Đình Nam
  JB. Nguyễn Hữu Vinh
  JB. Nguyễn Quốc Tuấn
  Jerome Nguyễn Văn Nội
  Jorathe Nắng Tím
  Jos. Hoàng Mạnh Hùng
  Jos. Lê Công Thượng
  Jos. Vinc. Ngọc Biển, SSP
  Joseph Vũ
  Khang Nguyễn
  Lm. Anmai, C.Ss.R.
  Lm. Anrê Đỗ Xuân Quế op.
  Lm. Antôn Nguyễn Văn Độ
  Lm. Đan Vinh, HHTM
  Lm. Đỗ Vân Lực, op.
  Lm. G.Trần Đức Anh OP.
  Lm. Giacôbê Tạ Chúc
  Lm. Gioan Hà Trần
  Lm. Giuse Hoàng Kim Đại
  Lm. Giuse Lê Công Đức
  Lm. Giuse Ngô Mạnh Điệp
  Lm. Inhaxio Trần Ngà
  Lm. JB Nguyễn Minh Hùng
  Lm. JB Trần Hữu Hạnh fsf.
  Lm. JB. Bùi Ngọc Điệp
  Lm. JB. Vũ Xuân Hạnh
  Lm. Jos Cao Phương Kỷ
  Lm. Jos Hoàng Kim Toan
  Lm. Jos Lê Minh Thông, OP
  Lm. Jos Nguyễn Văn Nghĩa
  Lm. Jos Phạm Ngọc Ngôn
  Lm. Jos Trần Đình Long sss
  Lm. Jos.Tuấn Việt,O.Carm
  Lm. Lê Quang Uy, DCCT
  Lm. Lê Văn Quảng Psy.D.
  Lm. Linh Tiến Khải
  Lm. Martin Ng Thanh Tuyền, OP.
  Lm. Minh Anh, GP. Huế
  Lm. Ng Công Đoan, SJ
  Lm. Ng Ngọc Thế, SJ.
  Lm. Nguyễn Hữu An
  Lm. Nguyễn Thành Long
  Lm. Pascal Ng Ngọc Tỉnh
  Lm. Pet. Bùi Trọng Khẩn
  Lm. Phêrô Phan Văn Lợi
  Lm. Phạm Văn Tuấn
  Lm. Phạm Vinh Sơn
  Lm. PX. Ng Hùng Oánh
  Lm. PX. Ngô Tôn Huấn
  Lm. Raph. Amore Nguyễn
  Lm. Stêphanô Huỳnh Trụ
  Lm. Tôma Nguyễn V Hiệp
  Lm. Trần Đức Phương
  Lm. Trần Mạnh Hùng, STD
  Lm. Trần Minh Huy, pss
  Lm. Trần Việt Hùng
  Lm. Trần Xuân Sang, SVD
  Lm. TTT. Võ Tá Khánh
  Lm. Vũ Khởi Phụng
  Lm. Vĩnh Sang, DCCT
  Lm. Vinh Sơn, scj
  Luật sư Đoàn Thanh Liêm
  Luật sư Ng Công Bình
  Mẩu Bút Chì
  Mặc Trầm Cung
  Micae Bùi Thành Châu
  Minh Tâm
  Nguyễn Thụ Nhân
  Nhà Văn Hương Vĩnh
  Nhà văn Quyên Di
  Nhà Văn Trần Đình Ngọc
  Nhạc Sĩ Alpha Linh
  Nhạc Sĩ Phạm Trung
  Nhạc Sĩ Văn Duy Tùng
  Phaolô Phạm Xuân Khôi
  Phó tế Giuse Ng Xuân Văn
  Phó tế JB. Nguyễn Định
  Phùng Văn Phụng
  Phạm Hương Sơn
  Phạm Minh-Tâm
  PM. Cao Huy Hoàng
  Sandy Vũ
  Sr. Agnès Cảnh Tuyết, OP
  Sr. M.G. Võ Thị Sương
  Sr. Minh Thùy, OP.
  Têrêsa Ngọc Nga
  TGM. Jos Ngô Quang Kiệt
  TGM. Phaolô Bùi Văn Đọc
  Thanh Tâm
  Thiên Phong
  Thy Khánh
  Thơ Hoàng Quang
  Tiến Hùng
  Tiến sĩ Nguyễn Học Tập
  Tiến Sĩ Trần Mỹ Duyệt
  Trầm Tĩnh Nguyện
  Trầm Thiên Thu
  Trần Hiếu, San Jose
  Vũ Hưu Dưỡng
  Vũ Sinh Hiên
  Xuân Ly Băng
  Xuân Thái
Nối kết
  Giáo Sĩ Việt Nam
TÓM TẮT LỊCH SỬ ĐỒI ĐỀN THỜ Ở JERUSALEM

 

Bác sĩ Nguyễn Tiến Cảnh

Đồi Đền Thờ nhìn từ hướng Nam

 

Đồi Đền Thờ là một địa danh có một ý nghĩa đặc biệt về lịch sử và tôn giáo của ba giáo phái chính thuộc chi tộc Abraham là Do Thái Giáo, Kito Giáo và Hồi Giáo. Riêng Do Thái Giáo và Hồi Giáo lại có một đặc thù riêng. Những tuyên bố tranh chấp của những cộng đồng tín hữu này đã biến địa danh này thành một trong những địa danh có nhiều tranh chấp nhất trên thế giới hiện nay.

Để có một ý niệm về những thăng trầm của Đền Thờ Jerusalem và những liên hệ giữa những lời Chúa Giesu Kito nói tiên tri về Đền Thờ này mà các Thánh sử đã ghi lại trong các Tin Mừng Phúc Âm, chúng ta hãy cùng nhau ngược dòng thời gian tìm hiểu về lịch sử Đồi Đền Thời ở Jerusalem.

-Khoảng chừng  năm 1005/4 trước cn, Vua David (của Israel) chiềm thị trấn Jebusite của người Jebus, cũng gọi là Salem từ thời kỳ Abraham, và đặt làm thủ đô của vương quốc thống nhất Israel và Judah (1Chronicles 11:4-8). Sau này được đổi thành nhiều tên khác như Jerusalem, Zionthị trấn David. Vua David  ước ao xây một đền thánh để thờ phượng Thiên Chúa, nhưng Chúa phán ông không được phép xây vì ông đã gây Chiến tranh, để con ông là hoàng tử Solomon sẽ làm việc đó. Sau này vua David chỉ đi tìm kiếm vật liệu cho việc xây đền thờ (1Chronicles 22:1-16).

Qua thiên thần và một tiên tri, Thiên Chúa cho David biết phải xây bàn thờ trong đền thờ ở đâu  -trên một sân lúa của ông Araunah hay Ornan người Jebus ở trên đỉnh đồi Moriah, là nơi mà Thiên Chúa đã cho Abraham một con cừu để tế lễ Thiên Chúa thay vì giết con trai mình là Isaac (2Samuel 24: 16-24; 2Chronicles 3:1; Genesis 22).

-Khoảng chừng năm 967 trước cn: Vua Solomon, con trai vua David nối nghiệp cha bắt đầu xây đền thờ, dùng nhân công và vật liệu từ thành Tyre, mà vua Hiram của thành này đã từng xây dinh David ở Jerusalem (2Chronicles 2:3-3:1).

-Khoảng chừng năm 960 trước cn: Vua Solomon cung hiến đền thờ cùng với mọi lễ vật quí giá và huy hoàng lộng lẫy (2Chronicles 5:1-14). Nhưng Solomon cuối cùng cũng quay lưng lại với Chúa đi tôn thờ các thần ngoại để rồi khi chết vào năm 931/930 trước cn, vương quốc của ông bị chia đôi thành vương quốc Judah (lãnh thổ bao quanh Jerusalem về hướng Nam) và Israel  (phía Bắc Jerusalem).

Qua nhiều thế kỷ sau, đền thờ đôi khi được dùng để tôn thờ Thiên Chúa, nhưng cũng có thời bị lãng quên, có lúc được sửa chữa trùng tu, rồi cuối cùng biến thành nơi thờ các thần ngoại tùy theo vua của Judah trị vì ở Jerusalem công chính hay tội lỗi.

-Năm 701 trước cn: Chừng 20 năm sau khi vương quốc phương Bắc rơi vào tay Assyria, vua Assyria là Sennacherib cũng xâm lăng Judah và bao vây Jerusalem, nhưng thị trấn và vua Hezekiah lại được giải thoát một cách lạ kỳ. Để chuẩn bị chống lại cuộc xăm lăng của Assyria, Hezekiah ra lệnh xây một đường hầm dẫn nước cung cấp cho thị trấn. Đây là một bằng chứng rõ ràng được khảo cổ chấp nhận như đã ghi trong Kinh Thánh mà du khách viếng Jerusalem ngày nay đã thấy.

-Khoảng chừng năm 700 trước cn: Dù không được ghi trong lịch sử, nhưng những hiển nhiên về khảo cổ cho thấy Đồi Đền Thờ đã được mở rộng qua nhiều giai đoạn –đặc biệt nhất là trong những thời kỳ Do Thái Giáo phục hưng triều đại vua Hezekiah (729-686 trước cn), và trong một thời kỳ ngắn Do Thái được độc lập sau năm 165/4 trước cn.

-Khoảng chừng năm 587 trước cn: Vua Babylon là Nebuchanezza xâm lăng vương quốc Judah lần thứ ba, bao vây rồi đốt thị trấn và phá hủy hoàn toàn đền thờ do Solomon xây từ 4 thế kỷ trước. Hòm bia giao ước ở trong Cung Cực Thánh của Đền Thánh Jerusalem biến mất khỏi lịch sử. Jerusalem trở thành điêu tàn trong nhiều thập niên cho đến khi dân Do Thái bị lưu đầy bắt đầu trở lại như nói trong kinh thánh sách Ezra và Nehemiah. Những di tích khảo cổ cho thấy thị trấn bị phá hủy bởi người Babylon và sau này được xây lại làm thành lũy như đã ghi trong sách Nehemiah 2:11;4:2-3.

-Khoảng chừng những năm 536/5 trước cn: Việc xây cất lại đền thờ như diễn tả trong sách Ezra 3:8-13. Sau đó công việc bị ngừng, rồi lại tiếp tục, và đền thờ xây xong thì cung hiến vào năm 515 trước cn như nói trong sách Ezra 5:1-6:22.

-Những năm 168/7 trước cn: Một người Syria tên là Antiochus Epiphanes tính phá hủy tôn giáo của người Do Thái đã đặt một bức tượng dân ngoại (có lẽ là tượng của chính ông ta) ở ngay trong đền thờ, đồng thời súc phạm bàn thờ trong đền thánh bằng cách đặt một con heo trên đó. Đây là điềm báo trước ngày tận cùng của “thế mạt hoang tàn” mà Chúa Giesu Kito đã nói trước trong Mathieu 24:15.

-Những năm 165/4 trước cn: Người Do Thái đã tẩy sạch và tái cung hiến đền thánh và bàn thờ. Ngày lễ nghỉ của người Do Thái là Hanukkah sau này được ăn mừng vì có liên quan đến những biến cố này. Đôi khi những năm về sau, mặt bằng của đền thờ do vua Solomon và Hezekiah xây trước kia được nới rộng thêm ra.

-Khoảng chừng năm 20-18 trước cn: Herod Đại Đế, vua trị vì Jerusalem và Judea bắt đầu công trình phát triển rộng lớn Núi đền Thờ và xây Đền Thờ mới sau khi bỏ hẳn đến thờ cũ do Zerubbabel xây trước kia. Đền thờ vĩ đại này đã được nói đến nhiều lần trong Tin Mừng Phúc Âm. Công trình xây cất này còn tiếp tục làm trong vòng 46 năm như nói trong Tin Mừng Gioan 2:20.

-Năm 67 sau cn: Cuối cùng đền thờ do Herod Đại Đế xây cũng được hoàn thành. Nhưng vì không thể chịu nổi lòng hận thù nung nấu quá lâu dài đối với người La Mã, dân Do Thái đã khởi nghĩa và cuộc nội loạn đã xẩy ra, lan tràn suốt Judea và Galile để rồi cuối cùng kết quả là cả nước Do Thái bị tan nát do quân La Mã.

-Năm 70 sau cn: Quân đội La Mã bao vây Jerusalem và cả thị trấn, vượt hàng rào phòng thủ, phá hủy pháo đài Antonia ở phía Bắc đền thờ. Đồi Đền Thờ trở thành bãi chiến trường, và trong khi chiến trận xẩy ra, đền thờ đã bị đốt và hoàn toàn bị phá hủy. Người La Mã đã phá hủy mọi vết tích của đền thờ đúng như lời Chúa Giesu tiên đoán là không còn viên đá nào trên viên đá nào nữa (Mt 24:1-2). Mặt bằng nền đền thờ do Herod Đại Đế xây thì còn nhưng nằm trơ trọi hoang vu.

-Những năm 132-135 sau cn: Một cuộc chiến thứ hai giữa Do Thái và quyền lực La Mã, gọi là cuộc nổi loạn Bar Kokhba, đã bùng nổ và kết quả là toàn bộ quân lính Do Thái bị tiêu giệt. Jerusalem , một lần nữa bị phá hủy, dân Do Thái bị đuổi đi và thị trấn được tái thiết dưới quyền hoàng đế Roma là Hadrian và đặt tên là thị trấn Aelia Capitolina của người La Mã. Trong thời gian này, Hadrian cho xây đền thờ Jupiter ở trên Đồi Đền Thờ bỏ hoang.

-Khoảng chừng năm 325 sau cn: Hoàng đế La Mã là Constantine Đại Đế đã yểm trợ một Kito Giáo chính, đã phá đền thờ Jupiter trên Đồi Đền Thờ. Khảo cổ học tìm thấy nền đền thờ trang hoàng hình thức kiểu mosaic với những chi tiết kiến trúc cho thấy ở một điểm nào đó một đền thờ Byzantine đã được xây ở trên Đồi Đền Thờ.

-Khoảng chừng năm 692 sau cn: Khi Hồi Giáo chinh phục Đất Thánh và chiếm Jerusalem, thì Dome of the rock được xây lên ở Đồi Đền Thờ. Cấu trúc này theo kiểu thánh đường Byzantine và Thánh Đường Mồ Thánh ở gần đó, thì là một đền thánh hơn là một thánh thất –được xây trên một tảng đá lớn trồi lên khỏi mặt đất mà người Hồi Giáo đã tin là Muhammad bay về trời từ đó và cũng chính ở đó các nhà khảo cổ và nhiều học giả khác tin rằng có dấu vết của Cung Cực Thánh của đền thánh Jerusalem, nơi đã đặt hòm bia giao ước.

-Khoảng chừng năm 705 sau cn: Thánh Thất đầu tiên Al-Aqsa ở về phía nam của Dome of the Rock, được xây trên Đồi Đền Thờ, sau này bị hủy hoại vì cơn động đất rồi được tái thiết vào những năm 754, 780 và 1035.

-Năm 1099 sau cn: Thập Tự Quân chiếm lại Jerusalem đã biến thánh thất Al-Aqsa thành một lâu đài và Dome of the rock thành một thánh đường.

-Năm 1187 sau cn: Nhà chinh phục Hồi Giáo Saladin tái chiếm Jerusalem, sửa lại Thánh Thất Al- Aqsa và Dome of the rock để dùng vào những công tác cũ. Jerusalem nằm dưới quyền kiểm soát của Hồi Giáo cho đến khi Anh Quốc lấy lại trong thế chiến I vào năm 730. Trong thời gian này, người Do Thái và Kito hữu rất ít khi được bén mảng đến Đồi Đền Thờ.

-Những năm 1948-49 sau cn: Sau khi Israel tuyên bố đôc lập ngày 15-5-1948 thì chiến tranh xẩy ra, quân đội Jordan, sau nhiều tháng chiến đấu, đã chiếm phần lớn Jerusalem. Thị trấn bị chia thành hai quân khu Do Thái và Ả Rập. Không một người Do Thái nào được bước tới Đồi Đền Thờ.

-Năm 1967 sau cn: Trong chiến tranh 6 ngày, quân lực Do Thái đã chiếm lại tất cả Jerusalem, kể cả Đồi Đền Thờ. Bất kể sự phẫn nộ của thế giới Hồi Giáo, Do Thái vẫn để cho tốn giáo Jordan tiếp tục kiểm soát Đồi đền Thờ, nhưng Israel đã yêu cầu để dân Do Thái và Kito hữu được đi lại trên Đồi đền Thờ và tự do đến những thánh địa ở Jerusalem. Chẳng bao lâu công việc đào xới khảo cổ đã bắt đầu ở phía Nam và phía Tây  Đồi đền Thờ . Ít thập niên sau, một thị trấn với lịch sử rất phong phú đã được khám phá, cho thấy sự hiện diện của dân Do Thái ở nơi đó  là những bằng cớ không thể chối cãi được.  

Fleming Island, Florida

August 8, 2018              

Tác giả:  Bác sĩ Ng Tiến Cảnh, MD.

Nguyện xin THIÊN CHÚA chúc phúc và trả công bội hậu cho hết thảy những ai đang nỗ lực "chắp cánh" cho Quê hương và GHVN bay lên!